چه مواردی باعث مسمومیت پرندگان می شوند و راه تشخیص آن چیست؟

مسمومیت در پرندگان چیست؟

سم به هرگونه ماده‌ای جامد، مایع یا گاز است که در هنگام ورود به بدن یا تماس توسط اثر شیمیایی‌اش سلامتی را مختل می‌کند یا باعث مرگ می‌شود می گویند. مصرف سموم و مسمومیت می تواند موجب سوزش و التهاب اندام های مختلف بدن، اسهال، حالت تهوع، استفراغ، درد و غیره شود.

راه های ورود سم به بدن:

1. خوردن
2. استنشاق
3. تزریق
4. جذب پوستی یا مخاطی

به طور کلي سمی بودن يا نبودن هر ماده ای بستگی به ميزان مصرف آن دارد. به عنوان مثال مصرف بيش از حد مواد ضد کوکسيدی نيز باعث مسمومیت مي شود.

جهت تشخيص مسمومیت می توان از علائم باليني، جراحات، وجود عوامل مسموم کننده و آزمايشات سم شناسی استفاده نمود. براي اکثر سموم پادزهری وجود ندارد. در نتيجه بهترين راه، جلوگيری از به وجود آمدن آنها می باشد.

مواردی که باعث مسمومیت در پرندگان می شوند:

1. مس:

مسمومیت در اثر ترکيبات ضد قارچ مانند سولفات و يا کلرهيدرات مس رخ می دهند. مرغ هایی که دچار مسمومیت با مس می شوند، افسرده و کسل هستند و دچار تشنج مي گردند و در نهايت می ميرند. در آثار کالبدگشايی نکروز در قسمت انتهايي مري و ابتدای چينه دان و تورم روده سبز رنگ نیز ديده می شود.

2. سرب:

فلز سرب به صورت ساچمه و يا اکسيد و املاح سرب (رنگ) ممکن است باعث بروز مسمومیت شود. از جمله علائم آن می توان به اسهالِ سبز رنگ، ضعفِ عضلانی، دشواری در حرکات و کاهش وزن اشاره کرد.

کالبدگشايی نشان می دهد که علائم مسمومیت با سرب می تواند شامل نکروز پوشش داخلي سنگدان، تورم روده، ورم صورت و ترشحات از چشم و بينی باشد. همچنين ممکن است که در سنگدان ساچمه و يا مواد سربی ديده شود.

3. فسفر:

از فسفر زرد به عنوان طعمه برای دفع جانوران موذی استفاده مي شود. فسفر در مرغ ها باعث مرگ ناگهاني و يا ضعف تدريجي، عطش شديد و دشواري در حرکت کردن می شود.

در کالبدگشايی ممکن است هيچ عارضه ای ديده نشود و يا فقط تورم روده و نقاط خونريزی در سطح سروزها وجود داشته باشد. هنگام باز کردن چينه دان و سنگدان ممکن است بوی کبريت سوخته به مشام برسد.

4. آرسنيک:

مرغ ها در اثر سمپاشی درختان و يا سموم دفع موش و مورچه می توانند آلوده به آرسنیک شوند. علائم مسمومیت به آرسنیک شامل کاهش رشد، اسهال، سيانوزه شدن (کبودی پوست) و در نهایت مرگ می باشد.

در کالبدگشايی مری و سنگدان رنگ آن گلی و ملتهب است و مخاط روده ها پرخون و دارای لکه های خون مردگی می باشد. همچنین پوشش داخلی سنگدان از بافت زيرين، جدا شده است.

5. کلسيم:

مسمومیت در اثر مصرف سنگ آهک و يا فسفات کلسيم در جيره غذايی به وجود می آید. و در نتيجه کارکرد کليه و پاراتيروئيد مختل می شود.

جوجه ها معمولا از مرغ های بالغ حساس تر هستند و علائم مسمومیت به کلسیم شامل عطش شديد، اسهال همراه با تشنج و انقباض عضلات می باشد. کبودی تاج و ريش و لاغری نيز از علائم رایج مسمومیت با کلسیم می باشد.

در کالبدگشايی تورم کليه ها، نقرس احشايی و سنگ مجاری ادراری قابل تشخيص است.

6. نيترات:

نيترات آمونيوم و يا نيترات سديم به عنوان کود شيميايی مصرف می شود. علائم مسمومیت با نیترات شامل عطش شديد، استفراغ ، کبودي تاج و ريش، تشنج و در نهایت مرگ می باشد. برای درمان می توان از تزريق زير پوستی بلودومتيلن با تجویز پزشک استفاده نمود.

7. فسفيد:

از فسفيد به عنوان کشنده ی جونده ها استفاده می شود. علائم مسمومیت با فسفید عبارتند از بي اشتهایی، افسردگی، اسهال، اغماء. مسمومیت با فسفید در موارد حاد می تواند باعث مرگ نیز شود.

در کالبدگشايی ورم ريه و تورم روده ها و بوی بد محتويات چينه دان و عوارض آب آوردگی شکم (آسيت) و آب آوردگ پريکارد نیز دیده می شود. “پریکارد” به پرده های حد واسط قلب با ریه و سایر اعضای داخل قفسه سینه گفته می شود.

8. نمک:

مسمومیت با نمک به علت وجود مقدار زياد نمک در غذا و آب بوجود می آید. بيشتر پرندگان دچار فرم مزمن اين سموميت می شوند و در فرم حاد آن معمولا علامتی ديده نمی شود.

9. پرمنگنات پتاسيم:

پرمنگنات به عنوان ضد عفونی کننده به کار می رود. مسمومیت با پتاسیم پرمنگنات باعث ايجاد مرگ بدون علائم خاصی می شود و تنها ممکن است باعث ايجاد خونريزی و نکروز در چينه دان شود.

10. مواد ضد قارچ:

از اين مواد جهت محافظت دان استفاده می شود. در اثر مسمومیت با آن جوجه ها دچار کاهش رشد، ترس از نور، ضعف در پاها، قدم های ناموزون، پيچ خوردگي پنجه ها، بزرگ شدن مفصل پا، جابه جا شدن تاندون، خميدگی استخوان های ران و ساق، کاهش تخم گذاری و ميزان جوجه آوری و باروری می شود.

علائم آن نیز در تخم مرغ ها شامل نازک شدن پوسته تخم مرغ، ترک خوردگی پوسته و رقيق بودن سفيده می شود.

11. علف کُش ها:

علائم مسمومیت با علف کش ها شامل بي اشتهايی، ضعف، اسهال، تشنج، استفراغ و خروج محتويات چينه دان از دهان می باشد. در کالبدگشايی تورم روده و آماس ريه نیز مشاهده شده است. مسمومیت با علف کش ها در موارد حاد می تواند باعث مرگ مرغ نیز شود.

12. حشره کُش ها:

در مسمومیت با آلدرين (نوعی حشره کش)، سم به بافت چربی متصل می شود. عمده ترين علامت مسمومیت با حشره کش ها  تحريک عضلاني و عصبي است که باعث انعطاف گردن، دشواری در حرکت و گاهی فلج شدن مرغ می باشد.

در مسمومیت با DDT جوجه ها دچار لرزش، کاهش توليد و تخمگذاری، کاهش وزن، تولک رفتن، دشواري در حرکت کردن، لرزش، تمايل به نشستن و در نهایت مرگ می باشد. دی‌کلرو دی‌فنیل تری‌کلرواتان یا ددت (به انگلیسی: DDT)، به عنوان معروفترین حشره کش و دافع آفات شناخته می شود.

در مسمومیت با ليندين (نوعی حشره کش)، جوجه ها دچار بی اشتهايی، تهوع، اسهال، تغيير صدا و انقباض عضلانی می شوند. مسمومیت با این ماده در نهایت می تواند باعث مرگ ناگهانی مرغ ها شود.

در مسمومیت با ترکيبات ارگانوفسفره، اين عناصر در بافت چربی جذب و در بدن متراکم می شوند. اغلب سموم فسفره یا ارگانوفسفره در زمان جنگ جهانی دوم توسط دانشمند آلمانی به نام گرهارد شرادر کشف گردید. این سموم برای حشرات بسیار سمی و برای انسان و حیوانات نیز سمی است، در نتیجه مصرف کمی در صنایع بهداشتی دارند.

این مواد باعث تحريک مداوم سيستم پاراسمپاتيک، خروج محتويات چينه دان از دهان، اسهال، ريزش اشک و تنگی نفس شده و در کالبدگشايی تورم روده، آماسِ ريه و تورم کبد و کليه ها نیز ديده می شود.

13. وارفارين:

از اين ترکيب به علت داشتن خاصيت ضد انعقاد خون، جهت مبارزه با جوندگان استفاده می شود. از نشانه های مسمومیت با آن می توان به پر و بال زدن، نفس نفس زدن و خونريزی در چشم و دهان و ساير اعضا اشاره کرد.

در کالبدگشايی نقاط خونريزی ريز و متعدد و يا لکه های خون مردگی وسيع در اندام مشاهده می شود.

14. ترکيبات فنلی:

جادادن مرغ های تخمگذار در قفس هايی که به تازگیی بوسيله اين مواد ضد عفونی شده اند، باعث مسمومیت در آنها می شود. علائم مسمومیت با ترکیبات فنلی شامل کاهش تخم گذاری، بي اشتهایی، عطش شديد، و تنگی نفس مي باشد. در کالبدگشايی، آسيت یا آب‌آوردگی شکم، افزايش حجم قلب، وجود ترشحات بين الياف ماهيچه ها و تورم کبد نیز ديده می شود.

15. فرمالدهيد (فرمالين):

فرمالدهيد باعث تورم بافتِ ملتحمه چشم و بیماری های تنفسی می شود. معمولا جهت ضد عفونی کردن سالن های مرغداری از گاز فرمالدهيد استفاده می كنند. هنگامی که قبل از تخليه کامل اين گاز، جوجه ها وارد سالن ها شوند ،اين مسمومیت رخ می دهد.

برای خواندن دیگر مقالات به مجله سایت ماکی کالا مراجعه کنید.