آنفلوانزا يكي از بيماری هاي خطرناك پرندگان است. عامل اين بيماری ويروس است؛ بنابراين مي تواند به سرعت منتشر شود و پرندگان بسياري را بيمار كند.
ويروس آنفلوانزا انواع مختلفي دارد. بعضي از آنها فقط پرندگان را مبتلا می کنند و بعضي علاوه بر پرندگان، سبب بيماری انسان نیز می شوند؛ به اين دليل است كه آنفلوانزاي فوق حاد پرندگان به عنوان بيماری مشترك ميان انسان و حيـوان شناخته شده و مبارزه با آن در دنيا بسيار مورد توجه قرار گرفته است.
مراكز آموزشي و مسئول سعي مي كنند با افزايش آگاهي همه كساني كه به نوعي ممكن است با اين بيماری مرتبط باشند، از شيوع آن در جهان جلوگيري كنند.
مبارزه با اين بيماری زماني میسر می شود كه تمام كساني كه با پرندگان در ارتبـاط هستند مانند روستاييان، كاركنـان مرغداري هاي صـنعتي و سـنتي، فروشـنده هاي دورهگرد طيور، شكارچيان، دامپزشكان و كاركنان دامپزشكي و كشتارگاه ها، كارگاه هاي
پَرشويي و تبديل ضايعات، مراكز توزيع و عرضه مـرغ، فروشگاه هـا و نمايشگاه هاي پرندگان زينتي و… و بالاخره، مصرف كنندگان، آگاهي خود را افزايش دهند. ضـوابط بهداشتی را رعايت كنند و با مسئولان همكاري داشته باشند.
ويژگي هاي بيماری آنفلوانزا:
وقوع همهگيري بيماری آنفلوانزا، غير قابل پيش بيني است. این بیماری ویژگی ها و نتایجی دارد که در اینجا به آنها اشاره خواهیم کرد:
- سرعت انتشار بيماری بسيار بالاست.
- پرندگان بيمار گاهی درمان نمي شوند. یعنی يا مي ميرند و يا بايد آنها را برای سلامتی دیگر پرندگان از بين برد.
- بيماری درصورت شيوع، عواقب اجتماعي و اقتصادي گسترده اي به همراه خواهد داشت.
- آنفلوانزا مي تواند به عنوان بيماری مشترک بین انسان و پرندگان، سلامتي و بهداشت يک جامعه را تهديد كند.
- ويروس آنفلوانزا توانايي تغيير و جهش دارد به اين معني كه ممكن است ويروس آنفلوانزا پرندگان با نوع ديگري از ويروس شبیه آنفلوانزا انسانی تركيب شود و نوع كاملاً جدیدي را به وجود آورند. به اين ترتيب تا زماني كه واكسـن و داروي مناسـب ايـن نـوع جديد تهيه و عرضه شود، خطر همهگيري وسيع براي حيوانات و انسان ها وجود دارد.
تاريخچه این بيماری در ايران:
حدود 60 سال پيش بيماری بسيار واگيرداري در اكثر نقاط ايران از جمله اطراف تهران، ديده شد كه شبيه آنفلوانزا پرندگان بود. در سال هاي اخير نيز اين بيماری خسارت زيادي به توليد كنندگان طيور وارد كرده است. درسال 1384 نوع جديدي از ويروس، بيماری آنفلوانزا فوق حاد را در پرندگان ايجاد كرد كه در تعدادي از كشورهاي اطراف ايران نيز گزارش شده است.
مواردي كه سبب مي شوند پرندگان به بيماری آنفلوانزا دچار شوند، چیستند؟
تمام پرندگان نسبت به ويروس آنفلوانزا حساس هستند؛ اما مرغ، خروس، كبوتر، بوقلمون، شترمرغ، قرقاول،كبك، اُردك، بلدرچين و پرندگان زينتي مانند طوطي، مينا، و سهره از بقيه حساس ترند. در اين ميان حساسيت بوقلمون از همه بيشتر است. اما همانطور که گفتیم خوک و انسان هم از جمله میزبانهای ويروس آنفلوانزا هستند.
- تماس با مدفوع پرندگان وحشي، به ويژه پرندگان آبزي مهاجر.
- تماس با پرندگان آلوده كه ويروس را از راه مدفوع و ترشحات چشم و بيني دفع مي كنند.
- كفش، لباس، دست و تجهيزات آلوده و سبد حمل طيور.
- آب، فاضلاب و جابهجايی و انتشار ويروس به وسيله باد و هوا.
- بستر و كود آلوده. (یک گرم كود آلوده به ويروس مي تواند یک ميليون پرنده را آلوده كند.)
- دان و مواد خوراكي آلوده به مدفوع و ترشحات پرندگان مبتلا به آنفلوانزا.
- افرادي كه بدون رعايت بهداشت، در واحدهاي مرغداري رفت و آمد می كنند.
- جوندگان، سگ، گربه و تا حدودي مگس، ناقل ويروس شناخته مي شوند.
- وسايل نقليه هایی مخصوص جابجایی پرندگان كه ضد عفوني نشده باشند.
- جوجه ريزي در سالن هاي آلوده قبل از پاكسازي و ضد عفوني كامل آنها.
- وجود گراز در كنار پرندگان بيمار.
- بازار عرضه پرندگان زنده و نمايشگاه پرندگان.
نشانه هاي ظاهري بيماری در پرندگان:
نشانه هاي بيماری آنفلوانزا در پرندگان به نوع پرنده، شرايط پرورش و نوع ويروس آنفلوانزا بستگي دارد. اما به طور کلی علائم این بیماری می تواند شامل موارد زیر باشد:
- آنفلوانزا مي تواند موجب كاهش مصرف دان، افسردگي، بي حالي، ژوليدگي پَرها و دور هم جمع شدن پرندگان شود.
- توليد روزانه تخم مرغ ابتدا کاهش می یابد و به مرور كاملاً قطع مي شود.
- پوسته تخم مرغ نرم است.
- سبب ناراحتي هاي تنفسي به صورت سرفه، عطسه، و ريزش ترشحات از چشم و بيني مي شود.
- ويروس آنفلوانزا سبب ورم كردن صورت و سينوس ها همراه با ورم و كبودي تاج و ریش پرنده مي شود.
- ساق پا به علت خونريزي در زير پوست، تيره و كبود مي شود.
- از دهان و بيني ترشحات خون آلود خارج مي شود.
نشانه هاي بيماری در اندام هاي داخلي پرنده:
نشانه هاي بيماری در اندام هاي داخلي همه پرندگان نیز مانند نشانه های ظاهری آن به یک شكل نيست. اگر پرندگان به طور ناگهاني بميرند، نشانه هاي بيماری در اندام های داخلی آنها ديده نمي شود. اما به طور کلی علائم بیماری در اندام های داخلی پرنده شامل موارد زیر می شود:
- پَر خوني و خونريزي در پوست، كبد، طحال، كليه، قلب و ريه پرنده ديده مي شود كه البته اين نشانه ها فقط مربوط به بيماری آنفلوانزا نيستند.
- محل عبور تخم مرغ از مرغ ماده ورم مي كند و تخم در آن جا، باقي مي ماند.
- خونريزي در زرده ها و له شدن و پخش آنها در محوطه شكم ديده مي شود.
- در داخل شكم آب جمع مي شود.
- ترشحات ناي، پرخون و گاهي چركي ميشود.
مواردی كه در مرغداري ها براي پيشگيري از همهگير شدن بيماری آنفلوانزا بايد انجام شود:
- سالن ها، وسايل مختلف مرغداري، بستر، كـود، ضـايعات و زباله هـا با توجه به دستورالعمل هاي سازمان دامپزشكي، پاك سازي و ضدعفوني شود.
- كف، سقف و ديوارهاي داخل و خارج سالن ها و انبارها، بايد طوري ساخته شده باشند كه بتوان آنها را ضدعفوني كرد.
- حرارت، رطوبت و هواي مرغداري بايد مطابق با دستورالعمل هاي پرورشي هر نـژاد تنظـيم شود.
- براي ورود به مرغداري تنها یک راه گذاشته شود و پس از اطمينان از آلوده نبودن وسايل و افراد به آنها اجازه ورود داده شود.
- آب آشاميدني مرغداري هر شش ماه یک بار آزمايش ميكروبي شود.
- از ورود وسايل و دان هايي كه از مرغداري هاي ديگر می آیند، جلوگيري شود.
- از ورود پرندگان مهاجر، طيورخانگي و پرندگان زينتي به مرغداري و همچنين از دسترسي آنها به آب و دان، جلوگيري شود. لازم است پنجره ها حتماً توري سالم داشته باشند و اگر سوراخي در ديوارها و سقف وجود دارد بسته شود.
- از وارد شدن شوك به طيور مانند ورود ناگهاني افراد به سالن، سر و صداي بلند، كاهش شدید رطوبت، قطع ناگهاني دان، آب و تهويه جلوگيري شود.
-
دان برای مرغداري از فروشندگان مطمئن خريداري شود.
- از ورود طيور جديد به مرغداري جلوگيري شود. به هر حال اگر طيور جديدي را به سـالن ها اضافه کردید بايد تمام نكته هاي بهداشتي و قرنطينه اي، براساس دسـتورالعمل هـاي دامپزشکی را رعایت کنید.
- كاركنان مرغداري بايد بهداشت فردي ماننـد دوش گرفتن، پوشـيدن لبـاسكار، چكمـه، ماسك، كلاه، عينك و دستكش را رعايت كنند. (درصورت نبودن دوش، از كاركنان خواسته شود قبل و بعد از كار، در منزل دوش بگيرند.)
- لازم است به كاركنان مرغداري ها آگاهي داده شود تا از خريد و فروش و نگهداري انواع پرنده هاي اهلي، پرندگان وحشي، شكار پرندگان و همچنين مصرف آنها، خودداري كنند.
- باید در محل ورود به مرغداري، حوضچه هاي ضدعفوني براي افراد و وسايل نقليه وجود داشته باشد. علاوه بر اين لازم است، ظرف هاي ضدعفوني در محل ورود به سالن ها گذاشته شود تا افرادي كه وارد مي شوند، دست ها و كفش هاي خود را ضد عفوني كنند.
- در صورت كاهش خوراك، پايين آمدن توليد، تلفات غيرعادي در سالن ها يا افزايش مرگ و مير در مرغداري، فوري به اداره دامپزشكي محل، اطلاع داده شود.
- براي جلوگيري از انتشار ويروس، لازم است پرندگان تلف شده پـس از جمـع آوري در كيسه هاي پلاستيكي قرار گيرند و در اتاق انتظار، داخل بشكه هايی در بسته نگهداري شوند. لاشه طيور مرده بايد هرروز جمـع آوري و دفن يـا سوزانده شـود. هرگز لاشه طيور از مرغداري خارج نشود.
- قبل از بارگيري طيور، مجوز سلامت گله از واحد دامپزشكي دريافت شود.
به طور کلی متصديان و دامپزشكان شاغل در صنعت طيور با حساسيت و توجه دقيق به گله می توانند وضعيت غيرطبيعي و تلفات غيرمعمول را به دامپزشكي اطلاع دهند تا بررسي هاي لازم به موقع صورت گيرد.
برای خواندن دیگر مقالات به مجله سایت ماکی کالا مراجعه کنید.