بیرون زدگی مقعد یا «پرولاپس» وضعیتی است که در مرغ های تخمگذار دیده می شود بدین صورت که بعد از خروج تخم قسمتی از اویدوکت یا مجراي تخم در بیرون مقعد باقی می ماند.
پرولاپس اغلب با «بیرون کشیدگی مقعد» بصورت توأم دیده می شود. ایـن وضعیت بسـیار متداول تر از بیرون زدگی واقعی مقعد بوده و در بیشتر موارد، در نتیجه نوک زدن پرندگان دیگر به قسمت بیرون زده اویدوکت، بلافاصله بعد از تخمگذاري ایجاد می گردد.
حملات مداوم و بعدي ساختمان اویدوکت را تخریب نموده در نتیجه عضو مذکور به طرف داخل جمع نشده و ممکن است پرنده تلف گردد. این دو وضعیت (بیرون زدگی و بیرون کشیدگی مقعد) از جمله مهمترین علل تلفات در سیستم نگهداري و پرورش مرغ ها در قفس در تمام دنیا می باشد. به طوري که میزان مرگ و میر ممکن است به بیش از یک درصد در هفته برسد. گزارش هایی نیـز
مبنی بر وقوع این حالت در شرایط مختلف جغرافیایی و محیطی وجود دارد.
بیرون زدگی مقعد چگونه تشخیص داده می شود؟
پی بردن به علل و عوامل مولد بیرون زدگی و بیرون کشیدگی مقعد در سیستم پرورش مرغ در قفس چندان ساده نمی باشد و علیرغم تحقیقاتی که در این زمینه انجام گرفته بـه علت حضور عوامل گوناگون و تداخل میان بعضی از عوامل اختصاصی، نمی توان علل مولده را دقیقاً مستقل از یکدیگر دانست.
بر روي عوامل انفرادي مؤثر نیز بررسی انجام شده است. با این وجود انطباق و بکارگیری یافته هاي تحقیقاتی با وضعیت هاي موجود، در عمل همیشه میسر نخواهد بود. به منظور بررسی وضـعیت بروز این عارضه در واحدهاي تولیدي، نمی توان یک علت واحد و اختصاصی را در نظر گرفت بلکه در این میان عوامل مؤثر گوناگونی باید مورد نظر قرار گیرد.
علل مسببه بیرون زدگی و بیرون کشیدگی مقعد:
عوامل مختلفی سبب بیرون زدگی و بیرون کشیدگی مقعد می شوند که برخی از آنها نیز به راحتی قابل تفکیک نمی باشند. به عبارت دیگر تعدادي از عواملی که موجب بیرون زدگی مقعد می شوند سبب بیرون کشیدگی آن نیز شده و برعکس عواملی که موجب بیـرون کشیدگی می شوند، می توانند بیرون زدگی مقعد را نیز ایجاد کنند.
با این وجود عواملی نیز وجود دارند که قابل تفکیک بوده، موجب بروز یکی از این دو حالت شده درحالیکه بر دیگري تأثیري ندارد.
عواملی موجب این اتفاق می شوند، چیستند؟
1. نوك چینی به طور ناصحیح
2. مشکلات موجود در نور سالن هم از نظر شدت و هم از جهت برنامه هایی که سبب تحریک گله می شوند.
3. وزن، ترکیب و شکل ظاهري بدن
4. بزرگ بودن اندازه تخم مرغ و تولید تعداد زیادي تخم مرغ هاي دو زرده
5. تورم روده و یا هر عامل دیگري که موجب اسهال و خـاك آلـوده شدن پرهاي مقعـد شده و به دنبال آن نوک زدن به ناحیه مقعد را تحریک نمایند.
بهتر است هر یک از این عوامل را بطور جداگانه بررسی کرده و راه هایی را که این عوامل سبب بیرون زدگی و بیرون کشیدگی مقعد می شوند، بیشتر روشن نمائیم.
1. نوك چینی:
نوك چینی ناقص و یا عدم قطع نوك می تواند موجب بیرون زدگـی و بیـرون کشیدگی مقعـد شود. قطع نوك به شکل صحیح در سن 5 الی 10 روزگی، کنترل منقار هر یک از پرندگان در طـی دوران پرورش و در صورت لزوم نوك چینـی مجـدد آنهـا قبـل از انتقـال بـه قفـس، در کنتـرل « هم نوع خواري» بسیار ضروري و مؤثر می باشد.
در صورت وجـود پرنـده اي تلف شده در قفس که وضعیت بیرون زدگی و بیرون کشیدگی مقعد نیز در لاشـه آن مشـاهده گـردد کنتـرل دقیق پرندگان موجود در قفس امري ضروري است. احتمالاً در این شرایط یک پرنده اصلاً نـوك چینی نشده و یا نوك یک پرنده مجدداً رشد نموده و تیغه تیزي را در منقـار بـالایی او تشـکیل داده است. انجام این روش نه تنها شما را در یافتن پرنده قاتل و نوك چینی ان یاري می نماید، بلکه در کنترل سایر پرندگان قطع نوك نشده یا پرندگانی که نوك آنها بطور صحیح قطع نشـده است را در آنها مشاهده خواهید کرد.
2. نور:
عوامل متعددي سبب افزایش این شکل از رفتار هـم جنس خواري در پرندگان می گردند. افزایش شدت نور در « سالن هاي با سیستم باز» و یا استفاده از شدت زیاد نور در سالن هاي بسته و قابل کنترل، اغلب ضایعاتی را در نتیجه بیرون زدگی و بیرون کشـیدگی مقعـد به دنبال خواهد داشت. در عوض استفاده از نور با شدت کم روش مدیریتی خوبی جهت کاهش وقوع این عارضه می باشد.
تهویه نامناسب و بالا بودن میزان آمونیاك در سالن نیز عصبانیت گله را افـزایش داده و در افزایش میزان وقوع نوك زنی مؤثر است. تغییرات ناگهانی درجـه حرارت سالن، قطع منبع تأمین آب، حضور حشرات موذي، مگس ها و انگل ها نیز سبب تحریک و عصبانیت گله شـده و نوك زنی را افزایش می دهند.
علاوه بر شدت نور، مدت آن نیز ممکن است از دلایل دیگري بر وقوع بیـرون زدگی و بیرون کشیدگی مقعد تأثیر داشته باشد.
3. وزن بدن
سومین عامل مؤثر در وقوع بیرون زدگی و بیرون کشیدگی مقعد، وزن بدن می باشـد. هنگامی که از وزن بدن صحبت می شود، هم زیاد بودن وزن بدن در نتیجه حضور چربی و هـم کوچک بودن چهارچوب و اسکلت بندي بدن مورد نظر می باشد. مرغ هایی که در هنگام تخمگذاري چاق هستند در مقایسه با مرغ هاي لاغر و یـا مرغ هایی که از فرم بدنی خوبی برخوردارند، استعداد بیشتري براي ابتلا به این عارضه دارند.
مرغ هاي چاق پـس از گذشت مدتی از تخمگذاري به راحتی قابلیت بروز پرولاپس را از خود نشان می دهند. بخصوص در طی دوره اول و دوم تخمگذاري و در صـورتیکه تخم مرغ ها بزرگ و یا دو زرده نیز باشند این حالت بیشتر دیده می شود.
حضور چربی زیاد همراه با کوچک بودن نسبی جثه در مرغ ها مخرب بوده و می توانـد باعث وقوع پرولاپس گردد. بنابراین وزن بدن مرغ ها در فاصله سنین 12 تا 18 هفتگی تا رسیدن به وزن ایده آل، از اهمیت خاصی برخوردار است. توجه به این امر به تولید کنندگان طیـور کمک می کند تا در دوران پرورش به وزن ایده آل دست یافت و گله اي یکنواخت داشته باشند.
4. اندازه تخم مرغ
چهارمین عامل مؤثر در افزایش وقوع پرولاپس بزرگ بودن بیش از اندازه تخم مرغ است. این عامل نیز در راستاي تحریک نوري کافی جهت جلوگیري از تولید بالاي تخم مرغ دو زرده می باشد. علاوه بر آن باید به اهمیت تغذیه و تأثیر مواد غذایی بر بزرگ شدن بیش از حد تخم مرغ نیز توجه داشته باشیم. امروزه کارخانجات تولید مواد غذایی براي گله هایی که بـه مرحلـه تولید می رسند، بیشتر به فراهم نمودن جیره هایی با میزان پروتئین بـالا توجه می نمایند.
اگرچه ممکن است این یک عمل منطقی باشد، با این حال جهت فراهم نمودن شرایط دریافـت کافی مواد غذایی براي پرندگان و همچنین ذخیره کافی به منظور دستیابی به حـداکثر تولیـد و تداوم هر چه بیشتر این میزان تولید، باید به مسئله تغذیه توجه بسـیار کـرد و مورد محاسبه دقیق قرار داد. به همین جهت، افزایش اندازه تخم مرغ باید با شکل بدن هماهنگ بوده ، هردو عامل همسو با برنامه تحریک نوري محاسبه گردند.
در کل میزان انرژي و پروتئین (یا اسید آمینه) مورد نیاز را باید برمبناي نگهداري، رشد و بازدهی دلخواه محاسبه نمـود. مواد غذایی تأمین شده، نباید از حد لازم، زیاد تجاوز نمایند.
5. تورم روده (آنتریت)
از عوامل دیگري که البته همیشه نیز مورد توجه قرار نمی گیرند، عوامل افزایش دهنـده میـزان وقوع تورم روده و یا دیگر عوامل مسببه اسهال می باشند که برروي پرهاي ناحیه کلـوآك تـأثیر دارند. و موجب خاك آلوده شدن این پرها در اطراف مخرج گردیده متعاقب آن نوك زدن به این قسمت را تشویق می کنند.
نتیجه گیری:
از مجموعه موارد عنوان شده در بالا می توان دریافت کـه تشخیص علت واقعـی مسئله بیرون زدگی و بیرون کشیدگی مقعد ساده نخواهد بـود. درك چگـونگی وقـوع ایـن عارضـه بـه کسب تجارب بسیار زیاد در واحـدهاي مرغـداري، مـدیریت خـوب گلـه و تحقیـق زیـاد دربـاره گله ها نیاز دارد تا بدین ترتیب بتـوان از میـان عوامـل ذکـر شـده، عـواملی را کـه احتمال دخالت آنها در بروز این عارضه بیشتر است، تشخیص داد.
بکارگیري یک روش مناسب مدیریت و همچنین مراقبت از پرندگان به کاهش موارد بیرون زدگی و برون کشـیدگی مقعـد کمک نموده و از خسارات وارده براین صنعت می کاهد.
منبع: کانال مرغ مادر
برای خواندن دیگر مقالات به مجله سایت ماکی کالا مراجعه کنید.